Endometriomalar genellikle endometriozisle bağlantılıdır; bir ya da iki yumurtalıkta tek veya birden fazla kist şeklinde görülebilir. Kistlerin boyutu değişebilir; büyük kistler belirgin rahatsızlığa ve sorunlara yol açabilir.
Endometrioma Belirtileri
Endometrioması olan bazı kadınlarda hiçbir belirti olmazken, bazılarında şu sorunlar görülebilir:
- Kasık ağrısı: Özellikle adetten önce ve adet sırasında süregelen ya da tekrarlayan kasık ağrısı.
- Cinsel ilişkide ağrı: Çoğu zaman kistin yaptığı baskıya bağlı rahatsızlık veya ağrı.
- Adet düzensizlikleri: Yoğun, uzun süren ya da düzensiz adet kanamaları.
- Kısırlık: Endometriomalar yumurtalık dokusuna zarar vererek ya da yumurta kalitesini etkileyerek doğurganlığı bozabilir.
- Karın ağrısı veya şişkinlik: Kistin boyutuna ya da iltihaba bağlı ağrı ve şişkinlik olabilir.
Endometriomaya Ne Neden Olur?
Endometriomanın kesin nedeni bilinmemekle birlikte endometriozisle bağlantılıdır. Endometriozisin neden çikolata kistine yol açabildiğini açıklayan birkaç görüş vardır:
- Geriye doğru adet akışı: Adet kanının bir kısmı tüplerden karın boşluğuna geri akar ve endometrium dokusunun yumurtalıklara yerleşmesine neden olabilir.
- Hormonal etkenler: Östrojen, rahim dışındaki endometrium dokusunun büyümesini destekleyebilir.
- Genetik yatkınlık: Ailesinde endometriozis veya endometrioma öyküsü olan kadınlarda bu durum daha sık görülebilir.
Endometrioma Tanısı
Endometrioma tanısı genellikle birkaç yöntemin birlikte kullanılmasıyla konur:
- Jinekolojik muayene: Doktor kasık bölgesinde kitle veya olağan dışı bir yapı olup olmadığını elle muayene edebilir.
- Ultrason: Yumurtalık kistlerinin varlığını ve boyutunu göstermek için çoğunlukla vajinal ultrason kullanılır.
- MR: Karmaşık durumlarda kisti ayrıntılı görmek için MR kullanılabilir.
- Laparoskopi: Bazı durumlarda hem tanı hem tedavi için laparoskopi denen kapalı bir ameliyat gerekebilir.
Endometrioma Tedavi Seçenekleri
Tedavi; kistin boyutuna, şikâyetlerin şiddetine ve hastanın doğurganlığını korumak isteyip istemediğine göre belirlenir. Başlıca seçenekler şunlardır:
- İzlem: Kist küçükse ve şikâyete yol açmıyorsa, büyümesini veya değişimini izlemek için düzenli kontrol önerilebilir.
- İlaç tedavisi: Ağrı kesiciler rahatsızlığı hafifletebilir. Doğum kontrol hapları, GnRH agonistleri veya diğer hormon ilaçları endometrium dokusunun büyümesini yavaşlatıp şikâyetleri azaltabilir; ancak bu tedaviler kistleri küçültmeyebilir ve kalıcı bir çözüm değildir.
- Cerrahi: Özellikle ağrı şiddetliyse ya da doğurganlık öncelikliyse endometriomalar kapalı yöntemle, laparoskopiyle alınabilir; ancak ameliyat yumurta rezervini (yumurtalıktaki yumurta sayısını) azaltma riski taşıyabilir. Kist büyükse, yumurtalık dokusu olabildiğince korunarak kistektomi yapılabilir.
- Doğurganlık tedavisi: Endometrioması olup gebe kalmakta zorlanan kadınlara tüp bebek gibi doğurganlık tedavileri önerilebilir.
Endometrioma ile Yaşarken Öneriler
Bazı yaşam tarzı değişiklikleri şikâyetleri azaltmaya ve yaşam kalitesini artırmaya yardımcı olabilir:
- Beslenme: Meyve, sebze, tam tahıl ve sağlıklı yağlardan zengin, iltihabı azaltan bir beslenme ağrıyı ve iltihabı kontrol etmeye yardımcı olabilir.
- Düzenli egzersiz: Egzersiz kan dolaşımını iyileştirir, ruh hâlini düzeltir ve ağrıyı bir ölçüde hafifletebilir.
- Stres yönetimi: Yoga, meditasyon ve farkındalık çalışmaları süregelen ağrıyla başa çıkmada faydalı olabilir.
Endometriomanın Doğurganlığa Etkisi
Endometriomalar yumurtalık dokusuna zarar vererek ya da yumurtlamayı bozarak doğurganlığı çeşitli şekillerde etkileyebilir. Endometrioması olup gebe kalmak isteyen kadınlar bir doğurganlık uzmanına başvurmalıdır. Bazı durumlarda endometriomanın alınması doğurganlığı iyileştirebilir; bazı hastalarda ise tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri gerekebilir. Ayrıntılar için endometriozis ve çikolata kisti tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Sonuç
Endometriomalar, yani çikolata kistleri, doğurganlık çağındaki kadınlar için önemli bir sağlık sorunudur ve ağrıya, adet düzensizliklerine ve kısırlığa yol açabilir. İlaçtan ameliyata uzanan tedavi seçenekleri sayesinde pek çok kadın rahatlayabilir ve yaşam kalitesini iyileştirebilir. Endometriomanız olduğundan şüpheleniyorsanız ya da belirtileriniz varsa, size en uygun yolu konuşmak için bir hekime başvurun.